یادداشتها از سده ها (2)

دستور ساختن مرکــّب

این چند دستور منظوم و منثور در مرکب سازی بر سپیدیهای چند نسخهء خطّی کهن ثبت شده، که البــتـّه برخی از آنها نزد اهل فن مشهور و مورد استفاده است.

بسـتان دو درم دود  چراغ بی نــم

صمغ عربی در او فکن چار درم

مازو دو درم، نیم درم ترکی زاک

از بهر مرکـّبش همی ســـای بهــم

یک روایت دیگر

 همسنگ دوده زاک است همسنگ هردو مــازو

همسنگ هرسه صمــــغ است، آنگاه زور بازو

نسخهء مرکب یاقوتی

دوده شش کن، هریک از صمغ و نبات و صبر سه

زعفـــران دو، نیــــل دو، زنگار دو، نیکو بـــسای

وانگهی این جملـــه حل کن با گــُلاب و آب مورد

گر همی خواهی مرکب ســـــاختن این است رای

طریقهء دیگر

قدری نشاسته را در تابۀ آهنین کن و بر روی آتش بدار تا آتش در وی اثر کند و پاک بسوزد (ظاهرا ً نسوزد).  آنگاه به آب یا گلاب حل کن؛ مدادی روان و بــر ّاق گردد.

روش دیگر در ساختن مرکب

قدری مازوی رسیده خـُرد کند و پنج روز در آب نگهدارد. بعد از پنج روز آن را در هرکارهء سنگین کند و چنان بجوشاند که به قوام آید. آنگاه قدری زاک کرمانی سوخته را در آب مازو کند و به هم بیامیزد تا سیاه گردد. آن را بر گرد نـَیی بیالاید. اما این نوشته را ( یعنی نوشته با این مرکب را) از آب نگاه باید داشت چون در آب نشو می کند.

ساختن مرکب از برنج

قدری برنج گـِرده را بر تابه حرارت دهند تا نیم سوز گردد. پس آن را کوبیده، با سپیدۀ تخم مرغ خوب بسایند، تا حل شود. پس بگذارند تا خشک شود. مرکبی خوش رنگ بدست آید.